BTC
ریال۵۳٬۶۷۲
-6.51%
ETH
ریال۲٬۰۶۸
-8.95%
LTC
ریال۲۳۹
-13.49%
DASH
ریال۲۹۰
-9.01%
XMR
ریال۳۳۱
-4.27%
NXT
ریال۰
-11.22%
ETC
ریال۳۱
-17.54%
DOGE
ریال۰
+10.88%
ZEC
ریال۲۱۵
-17.14%
BTS
ریال۰
-19.19%
DGB
ریال۰
-20.54%
XRP
ریال۱
-17.8%
BTCD
ریال۱۳۵
-6.51%
PPC
ریال۱
-9.74%
CRAIG
ریال۰
-6.51%
XBS
ریال۳
-5.8%
XPY
ریال۰
-8.95%
PRC
ریال۰
0%
YBC
ریال۱۱٬۵۷۰
-6.51%
DANK
ریال۰
-6.51%

مرگ مرد تکنوکرات

درباره سوابق و اهمیت مرحوم کاظم‌پور اردبیلی در اقتصاد ایران

0

او اصالت بابلی داشت ولی متولد تهران بود. کاظم‌پور اردبیلی مشهور به مردی بود که کمتر صحبت می‌کرد و از مذکرات نفتی و اقتصادی خاطرات ناگفته بسیاری داشت.

صبح دیروز یکی از سرشناس‌ترین چهره‌های تکنوکرات چهار دهه گذشته ایران، در خاک آرام گرفت. حسین کاظم‌پور اردبیلی طی سال‌های گذشته به دلیل حضور در اپک معروف است ولی او سوابقی پیچیده‌تر، عجیب‌تر و قابل توجه‌تری از حضورش در این نهاد داشته‌است که کمتر در موردش اظهارنظری صورت گرفته‌است.

آغاز راه

او اصالت بابلی داشت ولی متولد تهران بود. کاظم‌پور اردبیلی مشهور به مردی بود که کمتر صحبت می‌کرد و از مذکرات نفتی و اقتصادی خاطرات ناگفته بسیاری داشت. یکی از رازهای زندگیش هم همین بود: متولد تهران، اهل بابلسر ولی شهرت اردبیلی. او چندی قبل در گفت‌وگویی در این مورد توضیح داد‌ه‌بود:« در شهرت ما، اردبیلی ثبت شده است در حالی که ما اصالتاً اهل بابل هستیم. علت این وجه تسمیه این است که پدر بزرگ من، بین بارفروش در ایران و بادکوبه در اتحاد جماهیر شوروی آن زمان به تجارت مشغول و به زبان آذری تسلط داشت. به او مشهدی کاظم بادکوبهای میگفتند. و در دوره رضاخان وقتی آمدند در بابل شناسنامه صادر کنند فامیلی پدر مرا کاظم پور نهادند و چون بادکوبه برای ایران نبود معادل آن با توجه به تسلط پدر بزرگ و پدرم به زبان آذری، پسوند اردبیلی انتخاب شده بود و بدین ترتیب شهرت ما کاظم پور اردبیلی شد. مرحوم پدرم به شغل ابزار و یراق فروشی و قفل و لولا مشغول بود.» به غیر از مدت کوتاهی که در بابلسر زندگی کرد، سایر دوران تحصیلش در تهران بود. در همین شهر در مدرسه عدلیه دبیرستان را تمام کرد.

محل تحصیل‌اش در خیابان لاله‌زار تهران و مقابل ساختمان روزنامه کیهان بود. دبپلم طبیعی گرفت و پس از به مدرسه عالی بازرگانی رفت. سال 53 هم لیسانس بازرگانی را دریافت کرد. مانند بسیاری از جوانان هم نسل خودش برای ادامه تخصیل با بورسیه راهی امریکا  شد. در گفت‌وگویی که سه سال قبل با خبرگزاری دفاع مقدس داشت در مورد این دوران گفته بود:« قبل از سربازی در آزمون پذیرش بورسیه اعزام دانشجو به خارج از کشور شرکت کردم و در مقطع کارشناسی ارشد رشته بازرگانی از دانشگاه اوکلاهما در امریکا پذیرفته شدم.»

پیش از انقلاب هم فعالیت سیاسی داشت ولی نه آنچنان که کارش به زندان برسد:« فعالیت سیاسی ما از زمان حضور در مدرسه عالی بازرگانی شروع شد. فضای مدرسه به گونهای بود که انسان را به سوی مسائل سیاسی سوق میداد و در آن تاریخ دانشجویان مدرسه عالی بازرگانی و پلی تکنیک (امیرکبیر) نسبت به سایر دانشجویان سیاسیتر بودند. بنده در جلسات مرحوم خرسند و مرحوم علی شریعتی شرکت میکردم و با گرایشهای سیاسی آن زمان در سال 1349 تا 53 آشنا بودم.» امریکا نقطه عطف روابط سیاسی او بود:« زمان حضور در دانشگاه اوکلاهما با انجمن اسلامی دانشجویان ایرانی مقیم امریکا و کانادا پیوند خوردم. همچنین در میتینگهای ضد رژیم شرکت میکردیم و با برپایی نمایشگاه و فروشگاه کتاب از دفاعیات مهندس مهدی بازرگان تا رساله حضرت امام (ره) را به دانشجویان و ایرانیان عرضه می نمودم. آن زمان رئیس انجمن اسلامی دانشجویان در امریکا و کانادا، ابراهیم یزدی بود. ما سمینارهای مختلفی را برگزار و سخنرانان مختلفی را به آنجا دعوت می کردیم.» حضورش در امریکا برای کاظم‌پور دو مزیت به همراه آورد که در سال‌های بعدی زندگی بسیار به کارش آمد. زبان انگلیسی و ارتباط با انجمن اسلامی.

اولین وزیر، اولین جنجال

او دانش آموخته رشته بازرگانی از امریکا بود. درآنسوی مرزها با انجمن‌های اسلامی ارتباطی گسترده داشت  و در اولین روزهای پس از انقلاب بهم به ایران آمد. رضا صدر اولین وزیربازرگانی ایران پس از انقلاب بود. او در امریکا با کاظم‌پور آشنایی پیدا کرده‌ و به سرعت در تهران او را در وزارت بازرگانی به کار گرفت:« ایشان به سراغ دوستانی که می‌شناختند از جمله من آمدند. بادعوت ایشان ابتدا عهده‌دار سازمان گسترش خدمات بازرگانی شدم. اواسط سال 1359 با تشکیل کابینه شهید محمدعلی رجایی در سمت ایشان بر سر انتخاب وزیربازرگانی، جمهور شده بود.»

دوران حضور کاظم‌پور اردبیلی، را به عنوان زمان میانه‌روی در وزارت بازرگانی آن دوره زمانی می‌دانند. در گفت‌وگویی که سه سال قبل از کاظم‌پور اردبیلی منتشر شد، توصیف دقیقی از رابطه‌اش با رجایی ارائه داده‌ّبود:«مرحوم شهید رجایی همواره می‌گفت: من وزرایم را از سرچشمه گرفته‌ام و اشاره به این داشت که بیشتر اعضای کابینه‌اش عضو حزب جمهوری اسلامی هستند؛ به خاطر دارم درجلسه رأی اعتماد مرحوم شهید عبدالحمید دیالمه که در فاجعه تروریستی هفتم تیر به شهادت رسید به عنوان نماینده مخالف پشت تریبون قرار گرفت و خطاب به شهید رجایی گفت: شما مثل اینکه اینها را از سرچشمه تگزاس گرفته‌اید، اینها از سرچشمه تهران نیستند.» کاظم‌پور در وزارت بازرگانی تحولات مهمی را رقم زد. او اتاق بازرگانی وقت را به ثبات رساند، نظام توزیع کالا را ساماندهی کرد، پای اصناف تولیدی برای آغاز نبردی به طور یک دهه ایستاد، جریان بازار را حداقل از تصمیم‌گیری‌های مدیریتی در مورد شیوه توزیع کالا قطع کرد و وضعیت عمومی کارخانه‌های صنعتی را سامان داد. کاظم‌پور اهل مذاکره بود و به همین دلیل در میان مناقشات آن دوران کمترین تنش با وجود برخوردهای سخت صورت گرفت.

شهید زنده

پیش از پیام‌های پرشمار تسلیت که طی دو روزگذشته در مورد کاظم‌پور اردبیلی ارائه شده،‌ او یکبار هم در دهه 60 این وضعیت را تجربه کرد. پس از حادثه تروریستی هفتم تیر، نام کاظم‌پور اردبیلی در میان اسامی شهدای این حادثه قرار گرفت. 

 او در آن جلسه خاص به حزب جمهوری اسلامی رفته‌ّبود تا در مورد شرایط بازرگانی کشور توضیحاتی را ارائه بدهد ولی آنگونه که در سایت خبرگزاری دفاع مقدس آمده، ستاره اقبالش طلوع کرد و اعضای حزب درخواست گفت‌وگو در مورد انتخابات ریاست جمهوری آینده را کردند و موضوع بازرگانی به جلسه بعدی موکول شد:« با ورود شهید بهشتی جلسه رسمی شد و شهید استکی هم مدیریت جلسه را بر عهده داشتند. در آن جلسه چون قرار بود درمورد مسائل اقتصادی و بازرگانی بحث شود، کاظم‌پور اردبیلی میخواستند صحبت کنند که شهید استکی پشت تریبون قرار گرفته و گفتند: اکثر برادران درخواست کرده اند که امشب درباره مسئله ریاست جمهوری بحث شود، چون مسئله ریاست جمهوری در آن روز از مسائل مهم جامعه  بود. خلاصه پیشنهاد مورد شور قرار گرفت و اکثریت رأی مثبت دادند. سپس شهید مظلوم پشت تریبون قرار گرفتند تا در مورد ریاست جمهوری و شورای ریاست جمهوری و خصوصیات رئیس جمهور جدید صحبت بنمایند. شهید بهشتی در این مورد صحبت میکردند که حالا که بنی‌صدر و بنی‌صدری‌ها کنار گذاشته شده‌اند، موقع آن رسیده که ما خط امام را به مستضعفین نشان دهیم.» کاظم‌پور پیش از آغاز گفت‌وگوها جلسه را ترک کرد و از این حادثه تروریستی جان سالم به‌در برد. آشنایی او با شهید بهشتی هم چنین بود:« من پیش از پیروزی انقلاب اسلامی با شهید بهشتی آشنایی نداشتم و پس از سقوط نظام ستمشاهی به واسطه ارتباط با برخی دوستان، ایشان را ملاقات نمودم و در برخی جلسات کارشناسی به حضور میرسیدم. به عنوان مثال شهید بهشتی زمانی که رئیس دیوانعالی کشور و دبیر کل حزب جمهوری اسلامی بود کمیتههای مختلفی را تشکیل داد و می خواست کتاب مواضع ما را برای این تشکل سیاسی تهیه و تدوین کنند. به عنوان نمونه بنده به اتفاق مرحوم نوربخش در کمیته اقتصادی، دکتر ولایتی در کمیته سیاسی و دیگر افراد و کارشناسان در بخشهای دیگر فعال بودند که مسئول هماهنگی همه این گروهها عبدالله جاسبی بود و ایشان بر کار ما نظارت میکرد.» تا همین چند سال قبل هم همچنان برخی منابع تاریخی و سایت‌های اینترنتی همچنان نام او را در لیست شهدای حادثه قرار می‌دادند و حتی خبرگزاری دفاع مقدس هم در شرح جلسه حزب، پیش از نام او از عنوان «شهید» استفاده کرده‌ّبود.

اول وزیر و بعد معاون وزیر

تقریبا در میان نسل اول انقلاب، مسیر رشد تمام نیروها از معاون وزیری به وزارت بوده‌است. البته به غیر از مورد استثنایی کاظم پور اردبیلی. او وزیر دولت رجایی و معاون وزیر دولت میرحسین موسوی بود. در دولت جنگ، کاظم پور به دلیل آَشنایی با زبان انگلیسی و تحصیل در امریکا، راهی وزارت امور خارجه شد. چهار سال از عمر کاری کاظم‌پور اردبیلی در معاونت اقتصادی وزارت امور خارجه گذشت. این دوران برای او کمترین حاشیه و اتفاق را به همراه داشت و به غیر از چندین دوره مذاکره با کشورهایی مانند ژاپن و کره‌شمالی چندان تمایلی به اظهار نظر در موردش نداشت. با این حال طی سال‌های بعدی عمرش او به موقعیت‌هایی رسید که بسیاری از آنها وام‌دار حضورش در وزارت امور خارجه و کسب تجربه از مذاکرات فشرده بود.

آغاز دیپلماسی  

او به دعوت وزیر نفت دولت جنگ،‌ از سال 64 تا 69 به این وزارت‌خانه رفت و در پست معاونت امور بین‌الملل قرار گرفت. همزمان عضو هیات مدیره شرکت ملی نفت ایران هم شد. اولین تجربه حضور دروزارت نفت مقدمه‌ای برای اتفاقات بعدی زندگی کاظم‌پور اردبیلی بود. پس از سال 69 راهی ژاپن شد. این دوره زمانی برای توسعه ارتباطات کلان و سیاسی کاظم‌پور اردبیلی بسیار موثر بود. در خاطرات مرحوم هاشمی بارها به نام او اشاره شده‌آست. بخصوص اینکه دولت سازندگی روی کمک ژاپن برای بازسازی ایران حساب ویژه باز کرده‌بود و در این دوره زمانی نقش کاظم‌پور در توسعه روابط قابل توجه بود. در خاطرات مربوط به 7 خرداد ماه سال 1370 مرحوم هاشمی در مورد این موضوع آمده‌است:« [آقای ناکایاما]، وزیر امورخارجه ژاپن آمد. درباره توسعه همکاری‌ها و امنیت منطقه و کمک به آزادی گروگان‌ها در لبنان و مسائل عراق صحبت شد. آقای [حسین] کاظم‌پور [اردبیلی]، گزارشی از پیشرفت مذاکرات با ژاپن برای جلب کمک آن‌ها در بازسازی داد.» پس از این کاظم‌پور اردبیلی از موضع دیپلمات دوران کاری خودش را ادامه داد. سال 74 تا 78 را با عنوان نماینده ایران در اوپک سپری کرد. پس از آن بازهم به وزارت نفت بازگشت. در دولت محمود احمدی نژاد مانند بسیاری دیگر از مدیران دولت قبلی،‌خانه نشین شد. در این دوره زمانی به سرعت جذب مدیریت در بخش‌خصوصی شد و اداره یکی از مهمترین برندهای صنایع غذایی ایران را برعهده گرفت. بازگشت زنگنه به وزارت نفت، همزمان با حضور دوباره او در دولت شد. او بازهم در کسوت نماینده ایران راهی اوپک شد.

انتقاد و سکوت

دوره پایانی حضور او در نمایندگی ایران در اوپک با برخی حواشی همراه بود. بخصوص اینکه امریکا از برجام خارج شد، وضعیت بازار جهانی نفت بهم ریخت، تحریم‌ها علیه صادرات نفت ایران افزایش یافت و تقریبا وضعیت عمومی کشور به طور کامل تحت تاثیر روابط بین‌المللی قرار گرفت. با این وجود کاظم‌پور اردبیلی با صبر و سکوت همچنان دراین دوره زمانی به کارش ادامه می‌داد تا اینکه در اثر عارضه ناگهانی مغزی، چهره در نقاب خاک برکشید.

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.