BTC
ریال۴۲٬۲۱۰
-4.73%
ETH
ریال۲٬۹۱۹
-7.68%
LTC
ریال۱۴۵
-6.11%
DASH
ریال۱۵۴
-7.88%
XMR
ریال۲۳۷
-1.94%
NXT
ریال۰
-1.84%
ETC
ریال۴۵
-6.38%
DOGE
ریال۰
-4.45%
ZEC
ریال۱۰۵
-8.01%
BTS
ریال۰
-8.68%
DGB
ریال۰
-7.23%
XRP
ریال۱
-5.22%
BTCD
ریال۱۰۶
-4.73%
PPC
ریال۱
-6.69%
CRAIG
ریال۰
-4.73%
XBS
ریال۳
0%
XPY
ریال۰
-10.76%
PRC
ریال۰
0%
YBC
ریال۲٬۳۰۰
0%
DANK
ریال۰
-4.73%

صفر مرزی

اقتصاد ایران پس از سه سال رکود، می تواند دوباره احیا شود؟

0

سه سال پایانی دهه 90 برای اقتصاد ایران خاص تر از دوره های گذشته بوده است. اگر در اوایل این دهه نوع جدیدی تحریم های نفتی و مالی از راه رسید و کمترین نرخ رشد اقتصادی پس از جنگ را رقم زد، دوره جدید تحریم ها نیز بیشترین زمان تداوم رکود را به نام خود ثبت

سه سال رکود همراه با تورم به کابوس اقتصادگردانان تبدیل شده است. هرچند که برآوردها از مثبت شد نرخ رشد اقتصادی در پایان سال 99 حکایت دارد اما نمی توان نرخ 0.5 درصدی پیش بینی شده از سوی مرکز پژوهش های مجلس را نشانه خروج از رکود دانست. اندازه اقتصاد ایران در این سال ها به قدری کوچک شده است میزان تولید ناخالص داخلی با آنچه در سال 90 بود، برابری می کند. این عبارت مفهوم روشنی دارد؛ اقتصاد ایران در یک طول دهه، رشد نداشته است. از همین رو اقتصاددانان از آن به عنوان دهه از دست رفته اقتصاد ایران یاد می کنند. فعالان اقتصادی امیدوارند تا با تغییر سیاست های در آمریکا با انتخاب رئیس جمهور جدید، شرایط برای توافق بین المللی فراهم شود و با کنار رفتن تحریم ها بار دیگر شرایط برای روشن شدن ماشین اقتصاد فراهم شود اما معلوم نیست اقتصادی که سه سال پیاپی را در رکود گذرانده است، توان برخواستن را داشته باشد.

آغاز و پایان هالیودی

در متون تئوریک سینمایی و ادبی، تکرار سه باره یک رویداد، معنی خاصی دارد. اگر شخصیتی از درون رمان یا فیلم یک رفتار را در طول داستان 3 بار انجام دهد به این معنی است که آن رفتار ریشه در درون شخصیت دارد و از آن جداشدنی نیست. نمی توان آن رویکرد را در آن شخص اصلاح کرد یا انتظار اشت آن را کنار بگذارد. منتقدان رمان ها و فیلم ها نیز از این روش نشانه شناسی برای تحلیل شخصیت های داستان بهره می برند. شاید بتوان وضعیت اقتصاد ایران را با این نشانه شناسی مورد تحلیل قرار داد. تکرار سه سال رکود در سال های 97، 98 و 99 شرایط ویژه ای را ایجاد کرده شاید نتوان به سادگی از آن عبور کرد. این نگرانی وجود دارد که رکود سه ساله به بخش هایی از اقتصاد آسیب رسانده باشد که به سادگی امکان اصلاح و بازیابی آن وجود نداشته باشد. تولید ناخالص داخلی در این سال ها به گونه ای آسیب دیده که ممکن است در بخش های غیرنفتی با پایان تحریم ها نیز قابل التیام نباشد.

 

پايان يا ادامه ركود؟

آمارهاي رسمي توليد ناخالص داخلي كه از سوي نهادهاي آماري منتشر شده است، تا حدي متناقض است كه يكي مثبت شدن رشد اقتصاد پس از دو سال ركود را نشان مي‌دهد و ديگري بر مبناي ادامه روند كاهش توليد ناخالص داخلي استوار است. مركز آمار ايران رشد اقتصادي با نفت و بدون نفت را در نيمه نخست امسال، منفي اعلام كرده است اما برآورد بانك مركزي از رشد توليد ناخالص داخلي در شش ماهه سال جاري، مثبت بوده است. طبق گزارش بانك مركزي، رشد اقتصادي با احتساب نفت در نيمه اول امسال 1.3 درصد بوده و اقتصاد بدون احتساب نفت 1.4 درصد رشد داشته است. مثبت رشدن رشد در هر دو بخش مرهون افزايش توليد ناخالص داخلي در فصل تابستان است در اين فصل رشد توليد بدون نفت 3.2 درصد و با نفت 5.1 درصد بوده است. گزارش بانك مركزي نشان مي‌دهد كه رشد توليد نفت در فصل تابستان 22.2 درصد بوده كه بالاترين ميزان رشد در ميان بخش‌هاي اقتصادي است. در فصل بهار شرايط كاملا متفاوت بود چه اينكه بخش نفت با رشد 16.8- درصدي بيشترين ميزان افول توليد را در ميان بخش‌هاي اقتصادي داشت. با اين حساب اين بخش در مجموع شش ماه به رشد 0.8 درصدي رسيد.

گروه كشاورزي همچنان به رشد خود ادامه مي‌دهد و پايدارترين رشد را در ميان تمامي گروه‌ها تجربه كرده است. رشد اين بخش در فصل اول 4.9 درصد و در فصل دوم 4.1 درصد بوده و مجموع رشد گروه كشاورزي در نيمه اول امسال 4.4 درصد ثبت شده است.

طبق گزارش بانك مركزي گروه صنايع و معادن موفق شده است مسير رشد را در هر دو فصل سال جاري دنبال كند به طوري كه در فصل تابستان با ثبت رشد 7.9 درصدي گام بزرگي بردارد. در فصل بهار نيز رشد اين بخش به 2.5 درصد رسيد تا مجموع رشد گروه صنايع و معادن در نيمه اول امسال 5.4 درصد ثبت شده باشد.

در گزارش بانك مركزي تنها بخش خدمات در ميان 4 بخش اقتصادي با رشد منفي در نيمه اول امسال مواجه شده است. اين بخش بيش از ساير بخش‌ها از شيوه ويروس كرونا آسيب ديد و ركود را تجربه كرد. سهم بالاي 50 درصدي بخش خدمات از مجموع توليد ناخالص داخلي موجب شده است تا ركود در اين بخش بيشتر از ساير بخش‌ها در ميان اقشار جامعه احساس شود. بخش خدمات معمولا در زنجيره نهايي مواجهه با جامعه قرار دارد و دست اندركاران آن بر خلاف كارخانه‌هاي بزرگ صنعتي، به طور خرد در ميان طبقات جامعه تقسيم شده‌اند از اين رو كاهش فعاليت در اين بخش از سوي تعداد بيشتري از افراد احساس مي‌شود. به همين دليل است كه با وجود مثبت شدن رشد اقتصادي در گزارش بانك مركزي، احساس ركود در جامعه حرف اول را مي‌زند.

بحران در بخش خدمات

مركز آمار ايران در گزارش خود از توليد ناخالص داخلي در نيمه نخست امسال به نرخ منفي در رشد توليد ناخالص داخلي رسيده است. اين مركز رشد اقتصاد با نفت را 1.9- درصد و رشد بدون نفت را 1.3- درصد اعلام كرده است. بررسي جزئيات آمار توليد در بخش‌هاي مختلف اقتصادي نشان مي‌دهد كه اختلاف بانك مركزي و مركز آمار بر سر بخش نفت است. مركز آمار نرخ 5.9- درصدي را براي بخش نفت و گاز برآورد كرده است. بخش صنعت، كشاورزي ساختمان، تامين آب، برق و گاز طبيعي بخش ساير معادن در گزارش مركز آمار با رشد مثبت همراه بوده‌اند. بخش خدمات نيز با ثبت رشد 3.5- درصدي بعد از بخش نفت بيشترين ركود را تجربه كرده است. سهم اين بخش از توليد ناخالص داخلي 52 درصد برآورد شده است بنابراين ركود در اين بخش تاثير زيادي بر منفي شدن آمار نهايي رشد اقتصادي داشته است.

در گزاري بانك مركزي رشد بخش كشاورزي 1.7 درصد بوده و بخش صنعت به رشد 0.1 درصدي رسيده است. ساير معادن به غير از بخش نفت و گاز هم رشد 1.6 درصدي داشته و بخش ساختمان با رشد 2 درصدي مواجه شده است.

گزارش مركز آمار ايران نشان مي‌دهد كه مجموعه توليد ناخالص داخلي در سال 1390 معادل 686 هزار ميليارد تومان بوده است كه در سال 1398 اين رقم به قيمت ثابت سال 90 به 697 هزار ميليارد تومان رسيده است. اين موضوع ثابت مي‌كند كه تغيير چنداني در اندازه اقتصاد ايران طي اين دوره زماني ايجاد نشده است. با رشد منفي در نيمه اول امسال، امكان كاهش اين رقم در سال 99 وجود دارد. اين موضوع درجا زدن اقتصاد طي يك دهه را نشان مي‌دهد تا بتوان دهه پاياني قرن را دهه از دست رفته اقتصاد ايران نامگذاري كرد.

قدم‌های اساسی

پيش از آنكه سال 99 آغاز شود،‌ نهادهاي بين‌المللي پيش‌بيني كرده بودند كه اقتصاد ايران پس از دو سال ركود، از رخوت خارج مي‌شود و حركت دوباره را آغاز مي‌كند. اين برآورد با تحليل داده‌هاي اقتصاد ايران در دوره‌هاي قبلي تحريم نيز سازگاري داشت چه اينكه به طور معمول پس از دو سال ركود و كاهش توليد ناخالص داخلي،  تمامي آثار تحريم در بخش هاي اقتصادي تخليه مي‌شود. در اين شرايط كاهش توليد متوقف مي‌شود و سازگاري با تحريم ها موجب مي‌شود اندكي رشد اقتصادي از صفر بالاتر رود. قرار بود امسال اين اتفاق براي اقتصاد ايران رخ دهد كه با شيوع ويروس كرونا، معادلات بر هم خورد. ركود در سال 2020 جهاني شد تا ايران هم فرصت رشد را از دست بدهد. ركود براي سال سوم بر اقتصاد ايران سايه انداخت تا تحمل اين درد طولاني، سخت‌تر شده باشد. افت درآمد سرانه به ميزان سال 90 از جمله تلخ‌ترين خبرهاي آخرين سال دهه 90 بود كه نشان مي‌دهد اندازه اقتصاد ايران پس از يك دهه افت و خيز به ميزان سال 90 رسيده است. از همين رو است كه اقتصاددانان، دهه 90 را به عنوان دهه خاموش اقتصاد ايران نام‌گذاري كرده‌اند.

سال 99 را بايد بديُمن‌ترين سال اقتصاد ايران در دهه 90 ناميد چه اينكه با وجود تحمل دردهاي تحريم، فرصت توقف ركود را به واسطه بيماري ناشناخته‌اي از دست داد كه جهان را تسخير كرده است. اكونوميست سال 2020 را سال ركود براي اقتصاد جهان ناميد اما وضعيت اقتصاد ايران در اين سال از ساير كشورها بهتر بود؛ آن‌ها به يك باره به چالشي سخت گرفتار آمدند اما ايران دو سال قبل از آن را هم با دشواري تحريم گذراند و پيش از شيوع ويروس كوويد 19 به دام ركود افتاده بود. كاهش مصرف نفت در جهان به واسطه ركود اقتصادي، كشورهاي صادركننده نفت را به دام ركود كشاند در حالي كه صادرات نفت ايران از دو سال قبل به كمترين ميزان خود رسيده بود. بنابراين سال 99 براي اقتصاد ايران سخت‌تر از سال 98 نبود. در اين سال حتي برخي نمادها به رنگ سبز درآمدند و نشانه‌هاي مثبتي را نسبت به دو سال پيش نمايان ساختند.

 

 

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.